Een klemmende binnendeur afstellen

Er is één deur in dit huis die elk najaar begint te klemmen. In juli valt hij nog vanzelf in het slot, in oktober moet je hem met je heup dichtduwen. Ik heb hem twee jaar lang met een schouder bediend en gedacht dat het erbij hoorde. Dat hoorde er niet bij. Het kostte uiteindelijk een woensdagochtend en drie schroeven om er een deur van te maken die weer gewoon dichtgaat, en sindsdien merk ik pas hoeveel irritatie zo’n ding per dag oplevert.

Een klemmende deur is bijna nooit een kromme deur. Meestal is het de deur die iets gezakt is, of een sluitplaat die een millimeter verkeerd zit. Dat betekent dat je hem in de goede volgorde te lijf moet gaan: eerst het makkelijkste en meest omkeerbare, en pas als laatste iets wegnemen dat je nooit meer terugkrijgt. Daarom staat het hieronder als genummerde stappen. Wie meteen naar de schaaf grijpt, heeft in maart een deur met een kier van vier millimeter.

Eerst kijken waar hij precies aanloopt

Zet de deur half open en doe hem heel langzaam dicht. Kijk waar hij het eerst raakt: bovenaan aan de slotzijde, onderaan aan de slotzijde, of tegen de sluitplaat aan. Dat ene punt vertelt je bijna alles.

Loopt hij bovenaan aan de slotkant aan, dan is de deur aan de scharnierkant iets gezakt en kantelt de bovenhoek naar het kozijn toe. Loopt hij onderaan aan, dan is er meestal iets met de onderste scharnier of met de vloer, bijvoorbeeld een nieuwe drempel of een dikker kleed. Gaat de deur wel tegen het kozijn aan maar valt de dagschoot niet in het gat, dan hoef je aan de deur zelf niets te doen en zit het probleem in de sluitplaat.

Schuif ook eens een strookje papier langs de kier, van boven naar beneden. Waar het papier klem komt te zitten, raakt de deur. Dat is nauwkeuriger dan kijken, en je hebt het in dertig seconden gedaan.

Wat je nodig hebt

Bijna alles hiervan ligt waarschijnlijk al in huis. De rest haal je bij Gamma, Praxis, Karwei of Hubo, en voor losse schroeven en scharnieren ben je bij een ouderwetse ijzerwarenwinkel vaak sneller en beter geholpen dan bij een bouwmarkt. Gereedschap dat je één keer per jaar gebruikt, zoals een blokschaaf, koop je prima tweedehands via Marktplaats of leen je bij de buren.

• schroevendraaier of accuschroevendraaier met een PZ2-bit
• een handvol houtschroeven van 4 bij 60 millimeter, in dezelfde kleur als de bestaande
• een stukje stevig karton of een dun plaatje, om als vulling achter een scharnier te leggen
• een platte vijl of een kleine ijzerzaag voor de sluitplaat
• potlood en een rolmaat
• schuurpapier korrel 120 en 180
• een blokschaaf, alleen als de laatste stap echt nodig blijkt
• een restje grondverf of lak in de kleur van de deur
• een kaars of een beetje siliconenspray voor de dagschoot

De stappen, in deze volgorde

1. Draai alle scharnierschroeven na. Doe dit met de hand, niet op volle kracht met de machine. In negen van de tien gevallen zit hier de oorzaak: één schroef in het kozijn die is gaan draaien, waardoor de hele deur een paar millimeter kantelt. Test na het aandraaien meteen of hij weer sluit.
2. Vervang de schroeven van het bovenste scharnier door langere. Draaien de oude schroeven rond in het gat, dan pakken ze geen hout meer. Schroeven van 60 millimeter grijpen door de kozijnstijl heen in het metselwerk of de stijl erachter en trekken de bovenkant van de deur terug omhoog. Doe dit alleen bij het bovenste scharnier, dat draagt het meeste gewicht.
3. Vul een scharnier op als de deur scheef hangt. Schroef het scharnierblad los, leg er een strookje karton achter en schroef het weer vast. Achter het onderste scharnier vullen duwt de bovenhoek van de deur van het kozijn af, achter het bovenste vullen doet het omgekeerde. Begin met één laagje karton en test. Twee laagjes zijn bijna altijd te veel.
4. Verzet of vergroot de sluitplaat. Valt de deur niet in het slot, zet dan met potlood een streepje waar de dagschoot nu aankomt. Schroef de plaat los, boor de schroefgaten opnieuw een paar millimeter verderop, of vijl de opening één tot twee millimeter groter. Vijlen is minder mooi maar wel sneller, en niemand kijkt ooit in een sluitplaat.
5. Pas dan schaven. Blijft er één plek over die echt aanloopt, teken die dan met potlood af terwijl de deur nog hangt. Hang de deur uit, leg hem plat en schaaf alleen die plek, in dunne halen, met de schaaf schuin op de rand. Meet twee keer, schaaf één keer.
6. Werk het kale hout meteen af. Geschaafd hout is onbeschermd hout, en onbeschermd hout zuigt vocht op. Schuur de plek glad met korrel 120 en daarna 180, en zet er een laagje grondverf of lak op voordat je de deur terughangt. Sla je dit over, dan staat je volgend najaar precies dezelfde klus te wachten.
7. Smeer de dagschoot. Wrijf er een kaars overheen of geef een korte spuit siliconenspray. Dat kost tien seconden en haalt het laatste stroeve gevoel eruit.

Waarom hij juist nu klemt

Hout werkt met het vocht in de lucht mee. In de zomer, met open ramen en droge lucht, krimpt een deur licht. In het najaar, als de was binnen droogt en de ramen dicht gaan, zet hij weer uit. Een deur die alleen in oktober en november klemt en de rest van het jaar prima loopt, is meestal helemaal niet het probleem: dan is de luchtvochtigheid in huis aan de hoge kant. Wat vaker luchten en de badkamerdeur dichthouden tijdens het douchen doet dan meer dan welke schaaf ook.

Ik heb hier zelf te lang overheen gekeken. Dat is de valkuil van dit soort klussen: je went aan het ongemak en gaat het zien als een eigenschap van het huis. Terwijl juist die kleine haperingen bepalen hoe een huis aanvoelt. Een deur die tegenstribbelt, een lade die klemt, een lamp die je met een tik aan moet doen. Los van elkaar niets, bij elkaar een huis dat je elke dag een beetje tegenwerkt. Datzelfde geldt voor de plek waar je binnenkomt, waar een hal die rust geeft vooral bestaat uit dingen die soepel doen wat ze moeten doen.

Wanneer je iemand belt

Zit de deur klem doordat het kozijn zelf scheef staat, dan houdt het voor jou op. Je herkent het aan een kier die van boven naar beneden gestaag breder of smaller wordt, over de hele hoogte. Dat is meestal zetting van het huis en geen scharnierprobleem. Een timmerman zet er dan een nieuwe stijl in of past het kozijn aan, en dat is geen ochtendklus. Ook een deur die aan de onderkant is opgezwollen door water, bijvoorbeeld bij een lekkende wasmachine, laat zich niet meer afstellen. Die is aan vervanging toe.

Voor al het andere geldt: begin bij de schroeven. Er is iets bevredigends aan het feit dat de meest voorkomende oorzaak van een klemmende deur wordt opgelost met een schroevendraaier en twee minuten aandacht. Het past bij hoe ik naar klussen ben gaan kijken sinds ik kleiner wonen en bewuster kiezen serieus ben gaan nemen: eerst repareren wat er is, en pas daarna nadenken over vervangen. En als je toch met verf in de weer bent voor die ene geschaafde rand, is dat een goed moment om ook de muur ernaast zonder rommel bij te werken.