De vaatwasser is bij ons het apparaat dat het langst met klachten rondloopt voordat er iemand iets aan doet. Een grijze waas op de glazen, een korreltje op een bord, een laagje op de binnenkant van de deur: je ziet het, je denkt “hij wordt oud”, en je zet er nog een schep tabletten in. Bij ons stond hij twee jaar lang slechter te draaien dan nodig was, en de oorzaak bleek uiteindelijk een filter dat ik nog nooit had losgedraaid. Dat is geen uitzondering. Monteurs die aan huis komen, sturen een deel van hun ritten af op precies dit: een machine die niets mankeert, maar wel verstopt zit.
Het lastige is dat verschillende problemen op elkaar lijken. Kalk, te weinig zout, een verstopte sproeiarm en verkeerd inruimen geven allemaal “vies uit de kast”. Toch zie je aan het soort vuil vrij precies wat er aan de hand is, als je weet waar je naar kijkt. Daarom hieronder eerst het overzicht, en daarna wat je per oorzaak doet.
Wat je ziet en wat het betekent
| Wat je aantreft | Meest waarschijnlijke oorzaak | Wat je doet |
|---|---|---|
| Melkwitte waas op glazen, gaat er met azijn af | Kalkaanslag, zoutreservoir leeg of onthardervinstelling te laag | Zout bijvullen en de hardheid opnieuw instellen |
| Melkwitte waas die er niet af gaat, glas voelt ruw | Glascorrosie, onomkeerbaar | Lagere temperatuur draaien en glaswerk met de hand doen |
| Korrelig gruis op borden en in kopjes | Filter vol, vuil circuleert mee | Filter uitnemen en schoonspoelen |
| Vette, plakkerige film op alles | Te lage temperatuur of te kort programma | Een programma van 60 graden of het intensieve programma draaien |
| Alleen het bovenrek is vies | Bovenste sproeiarm verstopt of geblokkeerd | Sproeiarm losdraaien, gaatjes doorprikken |
| Borden nat, plastic druipt | Glansspoelmiddel op, of de dosering staat op nul | Reservoir vullen en de dosering hoger zetten |
| Tablet ligt half opgelost in het bakje | Bakje geblokkeerd door een pan of een steel | Anders inruimen, hoge stukken naar de zijkant |
| Muffe lucht bij het openen | Vet in de afvoer en onder de rubbers | Onderhoudsbeurt draaien en de rand schoonmaken |
Het eerste dat opvalt als je die rij doorleest: bijna niets ervan vraagt om een monteur. Zeven van de acht los je op met een kwartier werk en spullen die je in huis hebt.
Het filter, waar het meestal misgaat
Onderin je vaatwasser zit een rond of ovaal filter dat je een kwartslag draait en er dan uit tilt. Bij de meeste machines bestaat dat uit twee of drie delen die uit elkaar gaan. Wat je eruit haalt is meestal niet mooi: pitjes, stukjes label van blikken, zand van sla, een rijstkorrel die in de gaatjes is gaan zitten. Het hoort daar, dat is de bedoeling van een filter, maar het moet er ook weer uit.
Spoel de delen onder de kraan, gebruik een oude tandenborstel voor het fijne gaas en zet ze terug tot je de klik voelt of de markering op zijn plek staat. Draai je hem niet goed vast, dan zuigt de pomp langs het filter en dan trekt hij juist grof vuil aan, precies het tegenovergestelde van wat je wilde. Eens per twee weken is voor de meeste huishoudens genoeg. Kook je veel met verse groenten, dan mag het vaker.
Kijk meteen even in de put eronder. Daar ligt bij ons standaard een stukje folie of een deksel van een yoghurtbeker. En haal met een doekje de rand langs de deurrubbers na, want daar zit de zwarte aanslag waar de muffe lucht vandaan komt.
Zout is geen ouderwets gedoe
De meeste mensen die ik ken gebruiken alles-in-één-tabletten en denken daarmee klaar te zijn met zout en glansspoelmiddel. In een deel van Nederland klopt dat ook, maar in gebieden met hard water is het te weinig. De ontharder in je machine werkt met hars die zich met zout laat regenereren, en dat zit in zo’n tablet in een dosering die op gemiddeld water is berekend. Woon je in een streek met hard leidingwater, dan loopt je machine langzaam vol kalk terwijl je denkt dat je het goed doet.
Vraag de waterhardheid op bij je drinkwaterbedrijf, dat staat op hun site per postcode, en stel dat getal in bij de instellingen van je vaatwasser. Dat instellen is bij bijna elke machine een kwestie van een knop ingedrukt houden tijdens het aanzetten, en het staat in de handleiding die je waarschijnlijk nog online kunt vinden op merk en typenummer (dat typenummer staat op een sticker op de rand van de deur). Vul daarna het zoutreservoir helemaal, tot het water eroverheen loopt. Dat mag, dat hoort zo.
Een onderhoudsbeurt van een kwartier
Twee keer per jaar draai ik een lege beurt met alleen ontkalker of machinereiniger. Niet omdat het op de verpakking staat, maar omdat het echt verschil maakt aan de geur en aan hoe snel het gruis terugkomt.
- Een fles of zakje vaatwassermachinereiniger of gewone ontkalker (supermarkt, drogist, of de schoonmaakafdeling van Blokker en Action)
- Grof vaatwasserzout in een doos van twee kilo (supermarkt, of goedkoper per emmer bij de bouwmarkt)
- Glansspoelmiddel
- Een oude tandenborstel en een satéprikker of tandenstoker voor de sproeigaatjes
- Een microvezeldoek en een schoteltje schoonmaakazijn voor de rubbers
- Eventueel teststrips voor waterhardheid (bouwmarkt of dierenwinkel, bij de aquariumafdeling)
Werkvolgorde: eerst het filter eruit en schoon, dan de sproeiarmen losdraaien (die zitten meestal met een schroefdop of een klik vast) en de gaatjes doorprikken, dan de rubbers langs de deur nalopen, en dan pas de lege beurt draaien op het heetste programma. Andersom werkt niet, want dan spoel je de ontkalker over een filter vol etensresten.
Waarom ik voorspoelen ouderwets vind
Hier ga ik tegen de gewoonte van veel huishoudens in: borden afspoelen voordat ze in de machine gaan is in de meeste gevallen zonde van je water en het maakt het resultaat vaak slechter. De sensoren in moderne machines meten hoe vuil het water is en passen daar het programma op aan. Ruim je alleen kraakheldere borden in, dan draait de machine een korte, zuinige beurt, en dan blijft het aangekoekte randje van de ovenschaal er alsnog op zitten. Etensresten van de borden vegen met een vork of een stukje keukenpapier is genoeg. Grote dingen eraf, de rest laat je zitten.
Waar ik wel streng in ben: geen pannen die het hele onderrek blokkeren, geen hoge steel die het klepje van het tabletbakje tegenhoudt, en holle voorwerpen schuin naar beneden zodat er geen water in blijft staan. Negen van de tien keer dat ik denk dat de machine slecht wast, heb ik hem gewoon te vol gepropt. Dat is precies dezelfde denkfout als bij een voorraadkast die je echt gebruikt: alles past er wel in, maar dan werkt het niet meer.
Wanneer het wel de machine is
Blijft het na dit alles slecht, dan let je op drie dingen. Wordt het water warm (voel aan de binnendeur direct na afloop, die hoort duidelijk warm te zijn)? Loopt het water weg binnen een paar minuten na het programma? En hoor je de pomp aanslaan aan het begin? Blijft er water op de bodem staan, dan zit de afvoerslang of de pomp verstopt, en dat is een klus waar je de machine voor los moet trekken. Bij een verwarmingselement dat het niet meer doet, wordt reparatie bij een machine van tien jaar of ouder al snel een afweging tussen tweehonderd euro reparatie en een nieuwe.
Voor die afweging kijk ik altijd eerst naar hoeveel je er per week mee doet en hoe oud hij precies is, want de rekensom die winkels je voorhouden gaat vrijwel altijd uit van vervangen. Een machine die verder gewoon draait en waarvan alleen het element stuk is, is dat wat mij betreft niet waard om weg te zetten. Diezelfde nuchterheid probeer ik ook aan de andere kant van de keuken aan te houden, bij wat er in de koelkast staat en wat daar uiteindelijk mee gebeurt. Daarover schreef ik in minder weggooien uit je koelkast.
Zet in elk geval een herinnering in je telefoon voor het filter, elke twee weken op een vaste dag. Dat ene kwartiertje per maand heeft mij een apparaat opgeleverd dat weer schoon wast, en het scheelde een monteur die me vriendelijk had verteld wat ik hierboven net heb opgeschreven.