Boven aan de trap, links, ligt bij ons de kamer die officieel de logeerkamer heet. Er staat een bed van negentig breed, een nachtkastje, een stoel waar niemand ooit op zit en een kast met dekbedden. De deur gaat een keer of vijf per jaar open. Twee keer voor mijn zus, een keer met kerst, en verder om te stofzuigen en het raam even open te zetten omdat het er muf ruikt.
Als ik het uitreken kom ik op tien tot vijftien nachten per jaar dat die kamer doet waarvoor hij bedoeld is. De overige driehonderdvijftig staat hij netjes opgemaakt te wachten. En dat terwijl ik beneden aan de eettafel werk, mijn naaimachine in een kast bewaar omdat er geen plek voor is, en al twee jaar zeg dat ik eigenlijk een hoekje wil om te lezen zonder dat de televisie aanstaat.
Ik denk dat de logeerkamer een van de laatste heilige huisjes in Nederlandse huizen is. We geven er zonder aarzelen tien tot vijftien procent van onze woonoppervlakte aan weg, voor gasten die er nauwelijks komen, en we voelen ons er ook nog schuldig over als we overwegen dat anders in te richten. Alsof je met het weghalen van dat bed zegt dat mensen niet welkom zijn.
De kamer die op bezoek wacht
Wat mij opvalt als ik bij anderen kom, is hoe die kamers eruitzien. Ze zijn altijd het minst persoonlijk ingericht van het hele huis. Neutrale kleuren, een dekbedovertrek dat niemand zou kiezen voor zichzelf, een schilderij dat elders is afgedankt. Het is een hotelkamer zonder hotel eromheen. En omdat de kamer niemand toebehoort, wordt hij ook de plek waar dingen belanden die nergens anders heen kunnen: dozen die nog uitgezocht moeten worden, kleding die weg mag, de kerstversiering in maart.
Dat is precies wat er mis is. De kamer wordt niet gebruikt, maar hij wordt ook niet echt vrijgehouden. Hij is half opslag en half wachtkamer, en beide functies doet hij matig. Ondertussen worden de kamers die je wél gebruikt voller, want alles wat daar niet past moet ergens heen, en dan meestal naar beneden of naar de zolder.
Ik heb bij mezelf gemerkt dat ik de bovenverdieping zo een beetje ben gaan mijden. Niet bewust, maar er is boven eigenlijk niets te doen behalve slapen. Terwijl daar het rustigste licht van het hele huis valt en het er ’s middags heerlijk stil is. Het is de fijnste plek van het huis en hij staat leeg, in afwachting van iemand die pas met oud en nieuw komt.
Elders schreef ik dat leegte in een kamer rust geeft, en dat vind ik nog steeds, maar dat gaat over ruimte laten in een kamer waar je bent. Een lege muur waar je langsloopt is iets heel anders dan een dichte deur waar je nooit doorheen gaat. Het eerste geeft lucht, het tweede geeft alleen maar het gevoel dat je huis kleiner is dan het is.
Een kamer die twee dingen doet, doet er in de praktijk één
De standaardoplossing die je overal leest, is van de logeerkamer een multifunctionele ruimte maken. Een bureau erbij, een slaapbank in plaats van een bed, en klaar. Ik heb dat geprobeerd en ik geloof er niet meer in, althans niet in die volgorde. Zodra je een bed als uitgangspunt neemt en er iets omheen probeert te schuiven, blijft het een logeerkamer met een bureau erin. Je gaat er niet werken, want de kamer voelt niet als een werkplek, en je stapelt er alsnog spullen op het bed.
Het werkt wel als je het omdraait. Richt de kamer in voor wat jij er het hele jaar door doet, en zorg daarna dat er twee keer per jaar iemand kan slapen. Dat is een kleinere ingreep dan het klinkt. Een goed logeerbed hoeft niet permanent te staan: een stevig opklapbed tegen de muur, een luchtbed dat werkelijk comfortabel is, of een daybed dat overdag een zitplek is en waar ’s nachts een dekbed op kan. Bij mijn zus staat een simpele futon die ze doordeweeks als leesbank gebruikt, en niemand die er ooit over geklaagd heeft.
Het gaat dus niet om het schrappen van de logeermogelijkheid. Het gaat erom welke functie de kamer standaard heeft en welke de uitzondering is. Nu is het andersom, en die verhouding klopt niet met hoe vaak we elkaar werkelijk bezoeken.
Wat er dan wel in kan, is bij iedereen anders, en dat is precies het punt. Bij ons wordt het waarschijnlijk half werkkamer, half naaikamer, met een stoel bij het raam waar ik dat leeshoekje eindelijk kan maken. Ik weet inmiddels dat zo’n hoek alleen werkt als je hem echt inricht en niet als bijzaak behandelt, want een stoel in een hoek zetten is nog geen leeshoek die je ook gebruikt. Anderen maken er een muziekkamer van, een plek voor de hometrainer die anders in de weg staat, of gewoon een tweede zitkamer voor als iedereen thuis wat anders wil.
Wie klein woont kent deze afweging trouwens al lang. In een appartement van zestig vierkante meter is een kamer die twaalf nachten per jaar wordt gebruikt simpelweg geen optie, en daar zijn mensen gedwongen creatief geworden met keuzes die verschil maken. Wat mij opvalt is dat die huizen zelden krap aanvoelen. Ze voelen doordacht, omdat elke meter een reden heeft. In grotere huizen zijn we die vraag gewoon nooit gaan stellen.
De schuld die ik erbij voel, is het laatste stukje dat ik moest opruimen. Ik dacht altijd dat een logeerkamer een vorm van gastvrijheid was. Maar gastvrijheid zit niet in een permanent opgemaakt bed. Die zit erin dat je iemand vraagt te blijven, dat er een schoon dekbed is en een handdoek klaarligt, en dat je de volgende ochtend samen ontbijt. Of dat bed nu vast staat of dat je het die middag samen opklapt uit de kast, merkt geen enkele gast, en als iemand dat wel merkt is dat eerder een verhaal aan tafel dan een probleem.
Ik ga die kamer dit najaar leeghalen. Niet omdat ik van mensen af wil, maar omdat ik het onzin vind dat de mooiste kamer van ons huis vooral wacht. Een huis waar je alle deuren opendoet omdat er achter elke deur iets is dat van jou is, voelt ruimer dan een huis met een kamer die netjes klaarligt voor iemand anders. En als mijn zus komt, slaapt ze gewoon in de kamer waar ik doordeweeks zit. Ik denk dat ze dat eerlijk gezegd fijner vindt dan het hotelkamertje waar ze nu in ligt.